Pir Sultan Abdal

0
308
pir sultan abdal

Pir Sultan Abdal ‘ın Yaşamı

Sivas’ın Yıldızeli ilçesinin Çırçır bucağına bağlı Banaz köyünde yaşamıştır. 16. yüzyıl halk şair ve ozanıdır. Hayatı hakkında fazla bilgi yoktur. Ozan hakkındaki bilgiler eserlerinden yola çıkılarak elde edilmiştir.  Pir Sultan Abdal, alevi-Bektaşi tarikatına bağlıdır. Bu toplum tarafından Yedi Ulular olarak anılan yedi ulu ozandan biridir. Anadolu halkını Osmanlı Devletine karışı ayaklanmaya teşvik ettiği için Sivas valisi Hızır Paşa tarafından idam edilmiştir. Ölüm tarihi kesin olarak bilinmemektedir. Mezarının yeri ile ilgili çeşitli rivayetler vardır.

Kadılar müftüler fetva yazarsa
İşte kement işte boynum asarsa
İşte hançer işte başım keserse
Dönen dönsün ben dönmezem yolumdan

Çocukluğu çobanlıkla geçen Pîr Sultan’ın okuma yazma bildiği anlaşılıyor, ama bilgin bir kişi olduğu söylenemez. Tekke eğitimi çerçevesinde kalmıştır. Halifeler tarihini, peygamber menkıbelerini, evliya menkıbelerini, tarikat kurallarını, Yunus Emre’yi, Hatâyî’yi bilir. Bunlar dışında, çağının bilimleriyle ilgilenmediği gibi, divan edebiyatı ile de ilgilenmemiştir. Şiirlerinde Yunan mitolojisinin, Iran mitolojisinin izleri pek yoktur. Ayrıca, genel olarak bütün tarikatların kaynaklandığı Tasavvuf felsefesinin yüksek konularına da girmez. Daha çok dönemin siyasi ve sosyal olayları ile ilgilenmiş, şiirlerinde bu olayları eleştirmiştir.

Pir Sultan Abdal ‘ın Sanatı

Ozan eserlerinde Halk Edebiyatı geleneklerine bağlı kalmıştır. Şiirlerinde genellikle 11 ya da 8 li kullanmıştır. Ancak 7’li kalıbı tercih ettiği şiirleri de vardır. Koşma, semai gibi Halk Edebiyatı biçimleri dışında gazel biçimini kullanarak da şiirler yazmıştır. Şiirlerinde duru ve yalın halkı dilini kullandı. Şiirlerinin konularına baktığımız zaman din, mezhep ve tarikatla ilgili konuların yanında yaşamın çeşitli yönlerini de ele aldığı şiirleri de vardır. Osmanlı İmparatorluğu’nun yavaş yavaş duraklamaya geçtiği bir dönemde yaşamış olması şiirlerine de yansımıştır. Kişisel sorunlarını, iç çatışmalarını şiirlerinde anlattığı gibi toplumsal konulara da ilgisiz kalmamıştır. Devlet düzeninin bozukluğu, iç savaşlar, mezhep ayrılıkları yüzünden yaşanan huzursuzlukları, kadıların adil olmadığı, dönemin müftülerinin yanlışlıkları, Pir Sultan’ın eserlerinde kolayca görülür. Bunların yanı sıra, Pir Sultan Abdal, din dışı eserlerinde, doğa, insan ve hayvan sevgisi içinde, gözlem yeteneği ile süslü dizeler kaleme almıştır.

Gurbet elde bir hal geldi başıma,
Ağlama gözlerim Mevlâ kerimdir.
Derman arar iken derde düş oldum,
Ağlama gözlerim Mevlâ kerimdir.

Bu Yıl Bu Dağların Karı Erimez
Eser Bâd-ı Sabâ Yel Bozuk Bozuk
Türkmen Kalkıp Yaylasına Yürümez
Yıkılmış Aşiret İl Bozuk Bozuk

Diğer taraftan ders verici nitelikte eserleri de vardır. Bağlı olduğu Aleviliğin din anlayışı, dünya görüşünü anlattığı nefes ve ilahileri vardır.

Tevhit’ten

Önüme bir çığır geldi
Bir ucu var şar içinde
Ârifler dükkânı açmış
Ne ararsan var içinde

Gir dükkâna pazar eyle
Her şirindir hezar eyle
Aya güne nazar eyle
Ay Muhammet nur içinde

Tarikat babına girmek dilersen
Hakikat güllerin dermek dilersen
Erenler sırrına ermek dilersen
Sır ile pinhandan rehber isterler

Tekke ve Tasavvuf ile sınırlı kalmayıp halka hitap eden bir derviş o idi. Şiirlerinde Tasavvuf felsefesi gibi soyut ve yüksek konular yerine, kendi deneyimlediklerini ve karşılaştığı durumları kaleme almıştır. Onun siirlerini okurken Anadolu’nun toplumsal tarihi üzerine bilgiler ediniriz. devlet düzenini bozukluğunu, mezhep ayrılığından doğan iç kavgaları, kadıların haram yediğini, müftülerin yalan yanlış fetva verdiğini öğreniriz.

Pîr Sultan din dışı konular işlerken halk ozanlarının kalıplaşmış sözlerini kullandığı gibi, zaman zaman bunlardan bütünüyle uzaklaşmış köy yaşamını tertemiz, katkısız bir gözlem gücüyle yansıyan şiirler de söylemiştir. İnsan, hayvan, doğa sevgisiyle örülmüş şiirler…

Dünyanın Üstünde Kurulu Direk

Dünyanın Üzerinde Kurulu Direk
Emek Sayılmadan, Sızlar Bu Yürek
Bu Düzeni Kim Kurmuş Bizler De Bilek
Söyle Canım Söyle Dinlesin Canlar

Ocağa Koymuşlar Köşe Taşını
Hak Kollasın Gerçeklerin İsini
Bir Gün Ağrıdırlar Senin Başını
Söyle Canım Söyle Dinlesin Canlar

Pir Sultan Abdal’ım Farz Eylesinler
Yola Gelmeyenden Edilmez Minnet
Cümlenin Muradı Dünyada Cennet
Söyle Canım Söyle Dinlesin Canlar

Gurbet Elde Bir Hal Geldi Başıma

Gurbet elde bir hal geldi başıma,
Ağlama gözlerim Mevlâ kerimdir.
Derman arar iken derde düş oldum,
Ağlama gözlerim Mevlâ kerimdir.

Huma kuşu yere düştü ölmedi,
Dünya Sultan Süleyman’a kalmadı.
Dedim yare gidem, nasip olmadı,
Ağlama gözlerim Mevlâ kerimdir.

Kağıda yazarlar ufak yazılar,
Anasız olur mu körpe kuzular?
Derdi yüreğinde olan sızılar,
Ağlama gözlerim Mevlâ kerimdir.

Abdal Pir Sultan’ım böyle buyurdu,
Ayrılık donların biçti, giydirdi.
Ben ayrılmaz idim, felek ayırdı,
Ağlama gözlerim Mevlâ kerimdir.

(Pir Sultan Abdal)

Yurdagül Sayıbaş 

Kimler Neler Demiş?

avatar
wpDiscuz