Dar Kapı – Andre Gide

0
288

Andre Gide’nin daha önce Pastoral Senfoni isimli romanını okumuş, okumakla kalmamış öğretmenlik yıllarımda öğrencilerime de okutmuştum. Hacimce küçük bir kitap olmasına rağmen bir hayli etkileyici idi. Kör ve sağır bir kızın trajik eğitim ve aşk hikâyesini anlatıyordu. Mutlu sonla bitmemişti kitap. Romanın sonunda Gertrude ölmüştü. Dar Kapı romanında da aynı şey söz konusu oldu. Alissa da genç yaşta öldü.

Dar Kapı kızımın kitapları arasındaydı. Dedim, “Okudun mu?” “Hayır, henüz okumadım.” “Peki, ben okuyabilir miyim?” “Tabii ki babacığım, o kadar kitabını okumuşluğum var, sen de benim bir kitabımı okumuşsun çok mu?” Bir haftadır masamda bekliyordu kitap. Bugün karşıya gidecektim, yolda okumak için bu kitabı seçtim. Fena da etmemişim hani. Bir anda beni sardı. Eve döndüğümde her şeyi bir tarafa bırakıp kitabı bitirdim.

Kitap aslında bizim Leyla ile Mecnun kitaplarımızın farklı bir versiyonu. Burada Mecnun olan, yani ilâhi aşka eren ise Alissa. Aşkta yaşanılacak mutluluğun burada değil ancak öldükten sonra olduğuna inanıyor. O, mutluluk için aşkını bir engel olarak görüyor. Aşkta erdemi, vefayı, fedakârlığı ve sabrı ön plana çıkarıyor. Öyle bir fedakârlık ki aşkı için aşkını bile feda edebiliyor.

Geniş caddelerde çok insan olur, çoklukta aşk yaşanmaz. Herkesin tercih etmediği, acıya talip olmadığı dar yol, Alissa’nın mutluluk yoludur. Aşkta tercih edilmesi gereken yol dar yoldur. Jarome özellikle son zamanlarda ne kadar diretse de, Alissa vuslatı aşkın kaybedilişi olarak görüyor. Vuslatta Jarome’yi kaybetmekten korkuyor. Alissa için önemli olan erdemdir -ki erdemle kastedilen burada ilahi aşktır.- Jarome ise “Seni orada bulacak olmasaydım, gökler umurumda olmazdı.” diyerek hedefinin sadece Alissa olduğunu belirtir.

Roman mektuplarla devam ettiği için haliyle sevgililer arasında bir ayrılık söz konusudur. Jarome ayrılığın azabını ruhunda sonuna kadar hissederken Alissa bunu hissetmiyor. Çünkü Jarome cismen yanında olmasa da, ruhuyla yanındadır. Elini uzatsa dokunacak gibidir. Ayrıyken beraber olma halindedir. Bu ise aşkta farklı bir boyuttur. Alissa, Jarome’de kaybolmuş, Jarome Alissa olmuş, Alissa her neye baksa Jarome gibi bakıyor. Alissa, Alissa olmaktan çıkmış. Yani kendini sevgilide yok etmiş. “Sen her an yanımdasın. Uzaklarda olsan da, yakında olsan da sana olan yakınlığım değişmeyecek.” diyor. “Ah dostum, her şeye seninle bakıyorum.”

Birbirlerine bir rüya anlatma faslında Jarome Alissa’yla evlendiğini gördüğünü söyler ve ilave eder: “Ölümden başka bizi kimse ayıramayacak.” Alissa’nın tepkisi farklıdır: “Ölümün ayırabileceğine inanıyor musun yani? Bence tam tersine bütün yaşam boyunca ayrı olanları ölüm yaklaştırır.”

Başta da belirttiğim gibi romanın sonunda Alissa Jarome’den uzaklarda ölür. Alissa Jarome’ye günlüğünü bırakmıştır. Roman bu günlükten alıntılarla biter. İşte oradan altını çizdiğim satırlar:

*Tanrım, içinde en ufak kötülük bulunan her şeyden uzak durmayı öğret bana.

*Ah, ikimizin ruhunu birden aşkın gücüyle aşkın ötesine sürükleyebilmek.

*Ne kadar mutlu olursa olsun, ilerleme olmayan hiçbir durumu kabul edemem. İlahi mutluluğu Tanrı’da erime olarak değil, sonsuz, hep devam eden bir yakınlaşma olarak hayal ediyorum.

*Hayır, Jarome, hayır! Erdemimizin ulaşmaya çabaladığı şey gelecekteki ödül değil: Aşkımızın aradığı şey, gelecekte alacağımız ödül değil. İyi doğmuş bir ruh için üzüntüsünün karşısında ödül alma fikri kırıcıdır. Onun için erdem bir süs değildir. Hayır, güzelliğinin biçimidir.

*Eğer bugün ruhum onu kaybetmekten hıçkırıklara boğulmuşsa, bu onu daha sonra Sen’de bulabilmem için değil mi?

*Söyle Tanrım! Hangi ruh sana layıktır. O beni sevmekten daha iyi şeyler için doğmadı mı?

*Tanrım bizleri daha iyi şeyler için saklıyor.

*Bize öğrettiğin yol Tanrım, dar bir yol, iki kişinin yan yana yürüyemeyeceği kadar dar.

*Hâkimiyetin gelsin artık! Öyle bir ulaşsın ki bana, sadece Sen bütün benliğime hükmet.Kalbimin pazarlığını yapmak istemiyorum artık.

Kitap Nobel ödülüne layık görülmüş, toplam 158 sayfa. Okumanızı tavsiye ederim.

Dar Kapı, Andre Gide, Çeviri Buket Yılmaz, Timaş Yayınları, İstanbul

Sait Köşk

Kimler Neler Demiş?

avatar
wpDiscuz